Микропластик қоршаған ортаға ғана емес, адам денсаулығына да қауіп төндіруі мүмкін.
Nature журналында жарияланған зерттеуде ғалымдар пластиктің ұсақ бөлшектері су ортасымен, соның ішінде адам ағзасындағы сұйықтықтармен әрекеттескенде не болатынын зерттеген. Нәтижесінде микропластиктің жай ғана бөгде бөлшек емес, қоршаған ортаның химиялық қасиеттеріне әсер ете алатын белсенді материал екені анықталған.
Зерттеушілердің айтуынша, күнделікті тұтынатын тауарларда кездесетін пластик уақыт өте келе ұсақ бөлшектерге ыдырайды. Осы үдеріс барысында оның физикалық-химиялық белсенділігі артып, айналасындағы су ортасының қасиеттерін өзгертуі мүмкін. Бұл құбылыс адам ағзасына микропластиктің ықпалы туралы бұрынғы түсініктерді қайта қарауға негіз болып отыр.
Пластик ұсақталған сайын оның әсері күшеюі мүмкін
Зерттеудің бірлескен авторы, Колумбия университетінің химия және биомедициналық инженерия профессоры Вэй Миннің түсіндіруінше, пластик барған сайын ұсақ бөлшектерге ыдыраған сайын оның жалпы беткі ауданы ұлғаяды.
Соның нәтижесінде микропластик қоршаған су ортасымен белсендірек әрекеттесіп, жоғары реакциялық қабілеті бар бос радикалдардың түзілуіне ықпал етуі мүмкін.
Бос радикалдар – басқа молекулалармен оңай әрекеттесетін химиялық бөлшектер. Олар ағзадағы жасушалар мен тіндердің зақымдануына қатысуы мүмкін. Зерттеушілер жануарларға жүргізілген зерттеулерде байқалған кейбір зақымдарға осындай үдерістердің ықпалы болуы ықтимал екенін айтады. Алайда бұл әсердің адам ағзасында нақты қалай көрінетіні әлі де қосымша зерттеуді қажет етеді.
Бір литр бөтелкедегі суда 240 мыңнан астам бөлшек болуы мүмкін
Вэй Мин бұған дейін де бөтелкедегі судың құрамындағы микропластикті зерттеуге қатысқан. Сол зерттеуде орта есеппен бір литр бөтелкедегі судан микропластик пен нанопластиктің 240 мыңнан астам ұсақ бөлшегі анықталған. Бұл көрсеткіш ғалымдарға бұрын белгілі болған мөлшерден едәуір жоғары еді.
Жаңа зерттеудің нәтижелерімен бірге қарастырғанда, бұл деректер пластик бөлшектерінің ықтимал химиялық әсеріне бұрынғыдан көбірек назар аудару қажеттігін көрсетеді.
Зерттеудің тағы бір авторы Бэйчжань Янь алынған нәтижелердің адам денсаулығы мен қоршаған ортаны қорғау үшін маңызды екенін атап өткен. Оның айтуынша, пластиктің азық-түлік өндірісі мен жеткізу тізбегінде кеңінен қолданылуы бұл мәселенің өзектілігін арттырады.
Пластик азық-түлік өндірісінің ажырамас бөлігіне айналды
Қазіргі таңда пластик ауыл шаруашылығында, азық-түлікті өңдеу мен тасымалдауда, сондай-ақ дүкендердегі өнімдерді қаптауда кеңінен пайдаланылады. Ол жеміс-жидек пен көкөністің балғындығын сақтауға, өнімді тасымалдауға және сақтау мерзімін ұзартуға көмектеседі.
Алайда пластиктің мұншалықты кең таралуы қоршаған ортаға тарайтын ұсақ бөлшектердің көздерін де көбейтеді.
Әлемде өндірілетін пластиктің шамамен 40 пайызы азық-түлік қаптамасына жұмсалады. Бұл мәселенің шынайы ауқымын көрсететіні анық.
Пластик өндірісі миллиардтаған доллар айналымы бар ірі салаға айналғандықтан, оны пайдалануды қысқарту оңай емес. Оның үстіне тұтынушының өнімнің пластикпен қаншалықты жанасқанын толық бақылауға мүмкіндігі жоқ. Мәселен, тағам өнімдері өсірілгеннен бастап өңделіп, тасымалданып, дүкен сөресіне жеткенге дейін пластикпен бірнеше рет жанасуы мүмкін.
Сондықтан шыны немесе металл қаптамадағы өнімдерді таңдау микропластиктің әсерінен толық қорғайды деп айтуға болмайды. Өйткені пластик бөлшектері өнімге тек соңғы қаптау кезеңінде емес, өндіріс пен жеткізудің басқа сатыларында да түсуі ықтимал.
Пластикке балама іздеу неге маңызды?
Микропластиктің адам ағзасына ықтимал әсері туралы ғылыми деректер көбейген сайын, пластикті өндіру және пайдалану тәсілдерін қайта қарау қажеттігі де артып келеді.
Зерттеу авторларының пікірінше, пластиктің орнына қолдануға болатын балама материалдарды іздеу – адам денсаулығы мен қоршаған ортаны қорғаудағы маңызды бағыттардың бірі. Дегенмен микропластиктің адам денсаулығына нақты қандай мөлшерде және қандай жағдайда зиян келтіретінін анықтау үшін әлі де зерттеулер қажет. Қазіргі нәтижелер ықтимал қауіпке назар аударуға негіз болғанымен, пластиктің кез келген мөлшері міндетті түрде ауру тудырады дегенді білдірмейді.
Жеңілдікке алданып қалмаңыз: дүкенде артық ақша жұмсамау үшін нені ескеру керек
2027 жылы Рамазан қашан басталады? Ораза айт пен Қадір түнінің күндері белгілі болды
«Жаным – қазақ»: Нидерланд намысын қорғайтын Шон Ниволдты Қазақстанмен не байланыстырады
1 млн теңгеге дейін: 2026 жылы бала туғанда берілетін төлемдер мөлшері қанша болды?
Бакалавриат енді 3 жыл бола ма? Қазақстанда оқу мерзімі қысқаруы мүмкін мамандықтар аталды
